CÙ LAO PHỐ
Bên công viên Nguyễn Văn Trị, mặt đình nhìn thẳng ra sông Đồng Nai, có một ngôi đình mái ngói âm dương rực rỡ tượng gốm. Đó là đình Tân Lân, nơi người dân Biên Hòa hơn trăm năm qua vẫn thắp hương tưởng nhớ Trần Thượng Xuyên, người đã góp công biến vùng đất hoang thành thương cảng sầm uất. Ngôi đình là câu chuyện về sự gặp gỡ: giữa người Việt và người Hoa, giữa người đi mở đất và dòng sông đã nuôi lớn họ.
1. TỪ CHUYẾN THUYỀN NĂM 1679
Năm 1679, Trần Thượng Xuyên, tự Thắng Tài, vốn là Tổng binh ba châu Cao – Lôi – Liêm thời Minh, không chịu thần phục nhà Thanh. Ông cùng hơn 3.000 người gồm binh lính và gia quyến, trên khoảng 50 chiếc thuyền, vượt biển đến xin nương nhờ chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn Phúc Tần cho nhóm người này vào phương Nam khai khẩn đất đai cùng người Việt.
Nhóm của Trần Thượng Xuyên đến vùng Bàn Lân (sau gọi là Tân Lân), rồi gây dựng Cù Lao Phố thành nơi buôn bán sầm uất bậc nhất xứ Đàng Trong. Không chỉ khai hoang, lập phố, ông còn nhiều lần cầm quân cùng chúa Nguyễn giữ yên bờ cõi. Ông mất ngày 23 tháng 10 năm Canh Tý (1720). Người dân tôn kính gọi ông là Đức Ông.
2. HAI LẦN DỜI DỰNG, MỘT TẤM LÒNG
Ban đầu, dân làng lập một ngôi miếu nhỏ trong khu vực thành Biên Hòa để thờ ông. Theo tư liệu địa phương, chiến tranh khiến ngôi miếu phải dời đi hai lần, vào năm 1861 và 1906, rồi mới đặt ở vị trí hiện nay bên bờ sông. Năm 1935, miếu được xây dựng kiên cố và mang tên Tân Lân thành cổ miếu, dân gian quen gọi là đình Tân Lân.
Ngày 25/3/1991, đình Tân Lân được xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
3. KHI KIẾN TRÚC NHÀ NGUYỄN GẶP MỸ THUẬT HOA NAM
Đình nằm trên khuôn viên khoảng 3.000 m², đặt trên nền đá xanh cao chừng 60 cm. Bố cục hình chữ “tam” gồm tiền đình, chánh điện và hậu cung nối tiếp nhau. Kiến trúc kết hợp hài hòa phong cách thời Nguyễn với nét trang trí đặc trưng vùng Hoa Nam. Trên mái là cả một thế giới gốm sứ với hàng trăm tượng người và vật kể các điển tích phương Đông như lưỡng long tranh châu, lý ngư hóa long.
Bước vào chánh điện, tượng Trần Thượng Xuyên ngự trên ngai sơn son thếp vàng giữa những hàng cột gỗ lim lớn. Hai bên là chim loan, phượng bằng đồng đứng chầu cùng bộ bát bửu bằng đồng. Hậu cung thờ Tiên sư cùng các bậc tiền hiền người Việt và người Hoa, một chi tiết nhỏ nhưng nói rất rõ về tinh thần cùng nhau mở đất.
4. NHỮNG BÁU VẬT CÒN LƯU GIỮ
Đình hiện còn giữ sắc thần vua Tự Đức ban năm thứ năm (1852), cùng 8 cặp liễn đối, 12 bức hoành phi, 2 bộ bát bửu bằng đồng và nhiều tư liệu Hán Nôm. Hằng năm, lễ Kỳ Yên vẫn quy tụ đông đảo bà con, để di sản không chỉ nằm trong tủ kính mà sống giữa đời thường.
5. GỬI NHỮNG NGƯỜI CẦM MÁY
Đình Tân Lân là “thiên đường” của những ai thích ảnh chi tiết. Hãy dùng ống tele hoặc chế độ macro để tách từng nhân vật gốm trên mái, từng nét chữ trên hoành phi, ánh đồng trên bộ bát bửu. Buổi chiều, khi nắng xiên từ phía sông, mái đình và những tượng gốm sẽ lên màu rất đẹp.
Đừng quên khung cảnh xung quanh: hàng cây cổ thụ bên sông, những người lớn tuổi ngồi hóng mát ở công viên trước đình, khoảnh khắc ai đó dừng chân thắp nén hương. Với hạng mục Bộ ảnh, bạn có thể kể hành trình “từ chuyến thuyền năm 1679 đến ngôi đình hôm nay”, nối dòng sông, mái đình và gương mặt những người đang giữ gìn nơi này.
6. THE LENS STORY – KỂ LẠI CÂU CHUYỆN CỦA NHỮNG NGƯỜI MỞ ĐẤT
Hơn ba trăm năm trước, những người đi mở đất đã chọn bến sông này làm quê hương thứ hai. Hôm nay, các bạn sinh viên Lạc Hồng có cơ hội kể lại câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ của mình. Hãy mang máy ảnh đến đình Tân Lân và gửi tác phẩm đến The Lens Story 2026 trong đợt nhận bài từ 20/11 đến 30/11/2026, để ký ức về những người mở đất tiếp tục được lưu giữ qua từng khung hình.